Perbezaan Ahli Sunnah Wal Jamaah dan Syiah: Memahami Perbezaan Utama

Dalam dunia Islam, terdapat dua aliran utama yang sering disebut, iaitu Ahli Sunnah Wal Jamaah dan Syiah. Perkara ini adalah topik yang menarik untuk dibincangkan, terutamanya apabila kita ingin memahami perbezaan ahli sunnah dan syiah dari sudut pandang yang mudah difahami. Kedua-dua kumpulan ini mempunyai kepercayaan dan amalan yang sedikit berbeza, namun mereka semua berpegang teguh kepada ajaran Islam. Artikel ini akan mengupas perbezaan-perbezaan ini dengan cara yang ringkas dan mudah dipelajari.

Asal Usul Perbezaan Utama

Perbezaan paling asas antara Ahli Sunnah Wal Jamaah dan Syiah terletak pada pandangan mereka tentang siapa yang sepatutnya menjadi pemimpin umat Islam selepas kewafatan Nabi Muhammad SAW. Ahli Sunnah percaya bahawa kepimpinan seharusnya dipilih secara syura (perundingan) berdasarkan kelayakan, manakala Syiah berpendapat bahawa kepimpinan adalah hak keturunan Nabi Muhammad SAW melalui anak menantunya, Saidina Ali bin Abi Talib.

Pandangan Mengenai Sahabat Nabi

Siapa yang Diiktiraf Sebagai Imam?

Bagi Ahli Sunnah, “Imam” merujuk kepada pemimpin solat atau juga seorang ulama yang dihormati. Konsep Imamah mereka lebih kepada kepimpinan dalam urusan agama dan politik secara umum, bukan semestinya warisan keturunan.

• Imam dalam Ahli Sunnah boleh dilantik melalui pemilihan.
• Seorang tokoh agama yang berilmu luas juga digelar Imam.
• Setiap masjid mempunyai Imam untuk mengetuai solat.

Sebaliknya, golongan Syiah mempunyai konsep Imamah yang sangat mendalam. Mereka percaya bahawa Imam adalah individu yang terpilih secara ilahi dan merupakan pewaris rohani serta politik Nabi Muhammad SAW. Silsilah Imamah mereka bermula dari Saidina Ali.

Terdapat beberapa perbezaan dalam jumlah Imam yang diiktiraf oleh pelbagai mazhab Syiah:

1. Syiah Imamiyyah (Syiah Dua Belas Imam) percaya kepada 12 Imam.
2. Syiah Ismailiyyah percaya kepada 7 Imam.
3. Syiah Zaidiyyah mempunyai pandangan yang sedikit berbeza dan lebih dekat dengan Ahli Sunnah dalam beberapa aspek kepimpinan.

Kepercayaan kepada Imam ini memberi kesan kepada tafsiran mereka terhadap al-Quran dan Sunnah. Golongan Syiah sering merujuk kepada ajaran para Imam mereka sebagai sumber hukum dan panduan.

Sumber Hukum dan Perundangan

Kedua-dua kumpulan ini bersetuju bahawa al-Quran adalah sumber hukum tertinggi. Walau bagaimanapun, terdapat perbezaan dalam bagaimana mereka menginterpretasikan dan mengamalkan Sunnah (ajaran dan amalan Nabi Muhammad SAW).

Ahli Sunnah Wal Jamaah berpegang teguh kepada al-Quran dan Sunnah yang diriwayatkan melalui pelbagai jalur sahabat Nabi. Mereka mengiktiraf enam kitab hadis utama sebagai sumber rujukan penting:

• Sahih Bukhari
• Sahih Muslim
• Sunan Abu Daud
• Sunan At-Tirmidzi
• Sunan An-Nasa’i
• Sunan Ibnu Majah

Bagi golongan Syiah, mereka juga menjadikan al-Quran sebagai rujukan utama. Namun, mereka mempunyai koleksi hadis mereka sendiri yang berbeza daripada Ahli Sunnah, yang seringkali bersumberkan daripada keluarga Nabi (Ahlul Bait) dan Imam-Imam mereka. Antara kitab hadis Syiah yang terkenal termasuk:

1. Kitab al-Kafi
2. Man La Yahduruhu al-Faqih
3. Tahdhib al-Ahkam
4. Al-Istibsar

Perbezaan dalam sumber hadis ini kadang-kala membawa kepada perbezaan dalam amalan dan fiqh (undang-undang Islam) antara kedua-dua kumpulan.

Amalan Ibadah Harian

Dalam aspek ibadah harian seperti solat, puasa, dan haji, terdapat banyak persamaan antara Ahli Sunnah dan Syiah. Namun, ada juga perbezaan kecil yang ketara dalam beberapa perkara.

Ahli Sunnah Wal Jamaah menunaikan solat seperti yang diajar oleh Nabi Muhammad SAW, dengan mengambil kira rukun-rukun dan sunnah-sunnah yang telah disepakati.

Contoh perbezaan dalam solat:

Aspek Solat	Ahli Sunnah	Syiah
Mengangkat tangan ketika takbir	Dilakukan	Ada yang melakukannya, ada yang tidak
Meletakkan tangan di dada/perut	Dilakukan	Umumnya tidak, tangan diletakkan di sisi
Membaca ‘Amin’ selepas Al-Fatihah	Disunatkan	Dilarang oleh sesetengah ulama Syiah

Bagi puasa di bulan Ramadan, kedua-dua kumpulan berpuasa dari fajar hingga maghrib. Perbezaan mungkin timbul dalam menentukan waktu berbuka yang tepat, di mana sesetengah Syiah menunggu sehingga bintang kelihatan jelas di langit.

Dalam menunaikan haji, kedua-dua kumpulan melaksanakan ibadah rukun Islam yang kelima ini dengan cara yang hampir sama, mengikut rukun-rukun yang telah ditetapkan.

Pandangan Mengenai Ahlul Bait

Walaupun kedua-dua kumpulan menghormati Ahlul Bait (keluarga Nabi Muhammad SAW), cara penghormatan dan kedudukan mereka dalam ajaran Islam agak berbeza.

Ahli Sunnah menghormati seluruh sahabat Nabi, termasuk keluarga Nabi. Mereka menganggap Ahlul Bait sebagai individu yang mulia dan perlu dihormati, serta sering berdoa untuk kesejahteraan mereka.

• Sayyidina Ali, Fatimah Az-Zahra, Hasan, dan Husin amat dihormati.
• Terdapat hadis-hadis yang menganjurkan kasih sayang kepada Ahlul Bait.
• Mereka diiktiraf sebagai insan terpilih dalam keluarga Nabi.

Golongan Syiah memberi kedudukan yang sangat istimewa dan tertinggi kepada Ahlul Bait, yang mereka anggap sebagai pewaris mutlak ajaran Nabi dan pemimpin umat yang maksum (terpelihara daripada dosa).

Golongan Syiah meyakini bahawa Ahlul Bait mempunyai ilmu khas dan pentafsiran yang sahih terhadap al-Quran dan Sunnah. Mereka percaya Imam-Imam dari kalangan Ahlul Bait adalah:

1. Sayyidina Ali bin Abi Talib
2. Imam Hasan al-Mujtaba
3. Imam Husin as-Syahid
4. Dan seterusnya sehingga Imam ke-12 (mengikut mazhab Imamiyyah).

Oleh sebab itu, Syiah sering merujuk kepada ajaran dan pandangan Ahlul Bait sebagai sumber utama dalam akidah dan perundangan Islam.

Konsep Ketaqwaan dan Maksum

Perbezaan penting lain adalah mengenai konsep ketaqwaan dan maksum (terpelihara daripada dosa).

Ahli Sunnah berpandangan bahawa hanya nabi-nabi sahaja yang maksum. Manusia biasa, walaupun mereka adalah sahabat yang mulia atau ulama yang dihormati, tetap mempunyai potensi untuk melakukan kesilapan.

Mereka percaya:

• Sahabat Nabi adalah insan pilihan, tetapi tidak maksum.
• Ulama yang berijtihad boleh membuat kesilapan.
• Pintu taubat sentiasa terbuka untuk semua umat Islam.

Sebaliknya, golongan Syiah (terutamanya Syiah Imamiyyah) percaya bahawa para Imam mereka, yang merupakan keturunan Nabi Muhammad SAW, adalah maksum. Maksum di sini bermaksud mereka terpelihara daripada dosa dan kesalahan dalam segala aspek kehidupan mereka.

Kepercayaan terhadap Imam maksum ini membawa implikasi besar:

1. Imam dianggap sebagai sumber kebenaran mutlak.
2. Sokongan dan ketaatan kepada Imam adalah wajib.
3. Ajaran Imam dianggap sebagai wahyu tersembunyi atau pentafsiran ilahi.

Ini adalah salah satu perbezaan teologi yang paling mendasar antara kedua-dua aliran.

Amalan Peringatan Ashura

Perayaan atau peringatan Ashura (hari ke-10 Muharam) disambut dengan cara yang berbeza oleh kedua-dua kumpulan.

Bagi Ahli Sunnah, hari Ashura sering kali dihabiskan dengan puasa sunat sebagai tanda ketaatan kepada sunnah Nabi. Ada juga yang berpuasa sehari sebelum atau selepasnya untuk membezakan diri dengan amalan Yahudi pada asalnya.

• Puasa sunat Ashura adalah amalan yang digalakkan.
• Ia adalah hari untuk mengingati peristiwa penting dalam sejarah Islam, seperti selamatnya Nabi Musa dari Firaun.
• Tiada amalan ratapan atau kesedihan yang khusus.

Bagi golongan Syiah, hari Ashura mempunyai makna yang sangat mendalam, iaitu sebagai hari peringatan tragedi di Karbala dan syahidnya cucu Nabi, Imam Husin beserta keluarga dan sahabatnya.

Amalan Syiah pada hari Ashura:

1. Menghidupkan suasana berkabung dan merafak kesedihan.
2. Menceritakan semula kisah perjuangan Imam Husin.
3. Mengadakan majlis-majlis zikir dan selawat khas.
4. Ada yang melakukan prosesi tangisan (tatbir) sebagai tanda duka cita yang mendalam.

Oleh itu, sambutan Ashura menjadi salah satu tanda perbezaan amalan yang paling ketara.

Pandangan Mengenai Taqiyyah

Konsep “Taqiyyah” adalah satu lagi aspek yang sering dibincangkan dalam perbezaan antara Ahli Sunnah dan Syiah.

Secara umum, Ahli Sunnah tidak mengiktiraf konsep taqiyyah secara meluas seperti yang difahami oleh sesetengah golongan Syiah. Walaupun Islam membenarkan untuk menyembunyikan keimanan demi keselamatan diri dalam keadaan terpaksa, ia bukan menjadi doktrin utama.

• Menyembunyikan iman hanya dibenarkan jika nyawa dalam bahaya.
• Ia bukan amalan rutin atau kebiasaan.
• Kejujuran dalam beragama adalah prinsip utama.

Golongan Syiah (terutamanya mazhab Imamiyyah) mempunyai konsep taqiyyah yang lebih terperinci. Taqiyyah bagi mereka adalah keizinan untuk menyembunyikan kepercayaan atau berlakon berbeza daripada keyakinan sebenar demi melindungi diri dan agama apabila berada dalam keadaan terancam atau di bawah penindasan.

Taqiyyah menurut pandangan Syiah:

1. Ia adalah satu bentuk perlindungan diri dan komuniti.
2. Ia bukan bermaksud menipu atau menafikan akidah, tetapi menyembunyikannya.
3. Ia dibenarkan dalam situasi di mana pendedahan keyakinan boleh membawa kepada bahaya besar.

Konsep ini sering menjadi punca salah faham dan kritikan terhadap golongan Syiah dari sudut pandang Ahli Sunnah.

Perbezaan Dalam Azan dan Iqamah

Perbezaan yang lebih kecil tetapi tetap signifikan dapat dilihat dalam lafaz azan dan iqamah, iaitu seruan untuk menunaikan solat.

Dalam azan dan iqamah yang dibaca oleh Ahli Sunnah, lafaznya adalah seperti berikut:

Allahu Akbar, Allahu Akbar. Asyhadu allaa ilaaha illallaah. Asyhadu anna Muhammadan Rasulullah. Hayya ‘alas-shalaah. Hayya ‘alal-falaah. Allahu Akbar, Allahu Akbar. Laa ilaaha illallaah.

Golongan Syiah mempunyai tambahan tertentu dalam lafaz azan dan iqamah mereka, yang mencerminkan kepercayaan mereka terhadap kepimpinan Saidina Ali dan Ahlul Bait.

Tambahan yang biasa terdapat dalam azan Syiah:

• Selepas “Asyhadu anna Muhammadan Rasulullah”, ada yang menambah “Asyhadu anna Aliyyan Waliyyullah” (Aku naik saksi bahawa Ali adalah kekasih Allah).
• Dalam iqamah, ada yang menambah “Hayya ‘ala khairil ‘amal” (Marilah kepada sebaik-baik amalan) selepas “Hayya ‘alal-falaah”.

Perbezaan lafaz ini, walaupun kecil, adalah penanda identiti yang jelas bagi kedua-dua kumpulan.

Kesimpulan

Secara keseluruhannya, perbezaan ahli sunnah dan syiah adalah topik yang luas dan kompleks, namun dapat difahami dengan lebih baik apabila kita melihatnya dari pelbagai sudut seperti asal usul kepimpinan, pandangan terhadap sahabat, sumber hukum, amalan ibadah, dan kepercayaan teologi. Walaupun terdapat perbezaan ini, penting untuk diingat bahawa kedua-dua kumpulan ini adalah Muslim yang berpegang kepada ajaran Islam dan berusaha untuk mendekatkan diri kepada Allah SWT. Memahami perbezaan ini bukan untuk mencipta permusuhan, tetapi untuk memupuk persefahaman dan toleransi dalam masyarakat Islam yang majmuk.